Slagschaduw windmolens

Wat is slagschaduw van een windmolen?

Slagschaduw ontstaat wanneer de zon achter de draaiende rotorbladen van een windturbine staat. De bewegende schaduw van de wieken kan dan over ramen, gevels of andere oppervlakken vallen. Door de voortdurende beweging van de rotor ontstaat een wisseling tussen licht en schaduw die als hinderlijk kan worden ervaren.

Vooral wanneer de slagschaduw door ramen een verblijfsruimte binnendringt, kan dit relevant zijn. De mate van hinder is onder andere afhankelijk van de duur van de slagschaduw, de frequentie waarmee deze optreedt en de intensiteit van de wisselingen in lichtsterkte.

Wanneer ontstaat slagschaduw?

Of een woning of ander gebouw door slagschaduw wordt geraakt, hangt af van de positie van de windturbine ten opzichte van de zon en het onderzochte object. Omdat de zonnestand gedurende de dag en het jaar verandert, verplaatst ook het gebied waarin slagschaduw kan optreden.

Bij een laagstaande zon kan de schaduw van een windturbine relatief ver reiken. Daardoor kan slagschaduw ook optreden op locaties die op aanzienlijke afstand van de turbine liggen. De mogelijke duur en tijdstippen verschillen bovendien sterk per gevel en locatie.

Slagschaduwonderzoek met een 3D-model

Voor een slagschaduwonderzoek bouwen wij een 3D-model van de windturbine en de relevante omgeving. De positie van de turbine, ashoogte, rotordiameter en ligging van woningen of andere onderzochte gebouwen worden hierin verwerkt.

Vervolgens berekenen wij op welke momenten de zon zodanig achter de rotor staat dat slagschaduw een onderzocht gebouw kan bereiken. Hierdoor wordt per locatie inzichtelijk op welke perioden van het jaar en welke tijdstippen mogelijke slagschaduw optreedt.

Welke gegevens zijn nodig?

Voor een nauwkeurige slagschaduwberekening zijn onder andere de locatie en afmetingen van de windturbine nodig. Afhankelijk van de situatie gebruiken wij onder meer:

• de exacte positie van de windturbine;
• de ashoogte van de turbine;
• de rotordiameter;
• de ligging en afmetingen van omliggende bebouwing;
• de positie van relevante woningen, gevels en ramen;
• eventuele aanvullende project- en omgevingsgegevens.

Interactieve schaduwsimulatie

Voor het onderzoeken en visualiseren van zon en schaduw maakt ZonlichtExpert gebruik van eigen interactieve 3D-software. Met onze Schaduwsimulator kunnen zonnestand en schaduw op verschillende datums en tijdstippen inzichtelijk worden gemaakt.

De 3D-weergave maakt duidelijk waarom een bepaalde locatie op een specifiek moment wel of niet door schaduw wordt geraakt. Dit vormt een belangrijke aanvulling op tabellen met berekende tijdstippen en duur.

Slagschaduwonderzoek in heel Nederland

ZonlichtExpert voert slagschaduwonderzoeken uit voor projecten in heel Nederland. De locatie van de windturbine vormt daarbij in de meeste gevallen geen beperking, omdat het grootste deel van het onderzoek digitaal en op afstand kan worden uitgevoerd.

Op basis van turbinegegevens, tekeningen, geografische gegevens en andere beschikbare projectinformatie kunnen wij de situatie in 3D modelleren en berekenen. Alleen wanneer aanvullende gegevens ter plaatse noodzakelijk zijn, kan een locatiebezoek of aanvullende inmeting nodig zijn.

Voor ontwikkeling én beoordeling van windturbines

Een slagschaduwonderzoek kan zowel voorafgaand aan de realisatie van een windturbine als bij een bestaande situatie worden uitgevoerd. Bij een nieuw project kan het onderzoek worden gebruikt om de ruimtelijke gevolgen vooraf inzichtelijk te maken en ontwerp- of locatievarianten te vergelijken.

Bij een bestaande windturbine kan worden onderzocht op welke momenten een woning daadwerkelijk binnen het mogelijke slagschaduwgebied ligt en hoe deze situatie zich verhoudt tot het toepasselijke beoordelingskader.

Regels voor slagschaduw van windturbines

Voor slagschaduw van windturbines gelden regels om woningen en andere slagschaduwgevoelige gebouwen tegen onaanvaardbare hinder te beschermen. Welke regels precies van toepassing zijn, hangt onder andere af van het aantal windturbines, de datum waarop een windpark is toegelaten en de regels in het betreffende omgevingsplan.

Het Besluit kwaliteit leefomgeving bevat instructieregels voor slagschaduw. Als een omgevingsplan een windturbine toelaat, wordt in ieder geval aan het daarin beschreven beschermingsniveau voldaan wanneer bij slagschaduwgevoelige gebouwen binnen twaalfmaal de rotordiameter ten hoogste gemiddeld zeventien dagen per jaar gedurende maximaal twintig minuten per dag slagschaduw kan optreden.

Voor bepaalde bestaande windparken gelden tijdelijke rijksregels. Voor nieuwe of gewijzigde windparken kunnen regels en voorschriften in het omgevingsplan, een omgevingsvergunning of een projectbesluit bepalend zijn. Daarom controleren wij bij een formeel onderzoek welk beoordelingskader voor het betreffende project van toepassing is.

Slagschaduwgevoelige gebouwen

De regelgeving richt zich in het bijzonder op slagschaduw in verblijfsruimten van slagschaduwgevoelige gebouwen. Hierbij kan onder meer worden gedacht aan woningen, scholen, ziekenhuizen en kinderdagverblijven.

Bij een onderzoek bepalen wij daarom vooraf welke gebouwen en relevante gevels of ramen in de omgeving moeten worden meegenomen.

Wat ontvangt u bij een slagschaduwonderzoek?

Afhankelijk van de onderzoeksvraag kan een rapport onder andere bestaan uit:

• een 3D-model van de windturbine en omgeving;
• een overzicht van gebouwen en locaties die door slagschaduw kunnen worden geraakt;
• berekende perioden, datums en tijdstippen waarop slagschaduw mogelijk is;
• de berekende duur van de slagschaduw per onderzochte locatie;
• kaarten en 3D-visualisaties van de slagschaduw;
• toetsing aan het voor het project relevante beoordelingskader;
• een duidelijke technisch onderbouwde conclusie.

Slagschaduw beperken

Wanneer uit het onderzoek blijkt dat te veel slagschaduw kan optreden, kan worden onderzocht welke maatregelen het effect beperken. Mogelijkheden zijn bijvoorbeeld een andere positionering van een turbine of het gericht stilzetten van de windturbine tijdens kritische perioden.

Een automatische stilstandvoorziening kan ervoor zorgen dat een turbine wordt uitgeschakeld wanneer op een gevoelige locatie te veel slagschaduw zou ontstaan. Dergelijke voorzieningen worden ook binnen de regelgeving toegepast om het aantal momenten met slagschaduw te beperken.

Waarom ZonlichtExpert?

ZonlichtExpert combineert meer dan 15 jaar ervaring met onderzoek naar zon en schaduw met bouwkundige kennis, 3D-modellering en zelf ontwikkelde simulatiesoftware. Hierdoor kunnen wij complexe slagschaduwsituaties zowel cijfermatig als visueel inzichtelijk maken.

Onze onderzoeken kunnen worden gebruikt door onder andere initiatiefnemers, projectontwikkelaars, architecten, overheden, bedrijven, adviseurs en omwonenden die behoefte hebben aan een onafhankelijke technische beoordeling.