NEN-EN 17037 is de Europese norm voor daglicht in gebouwen. Voor daglichttoetreding bevat de norm een methode om de hoeveelheid en ruimtelijke verdeling van daglicht in binnenruimten te beoordelen.
De methode kan worden gebruikt om de daglichtkwaliteit van een bestaande situatie te beoordelen en om veranderingen tussen een bestaande en geplande situatie inzichtelijk te maken. Daarnaast kan de daglichtfactor voor nieuwbouw worden berekend, onder meer als onderbouwing bij een aanvraag om omgevingsvergunning.
Wat is NEN-EN 17037?
NEN-EN 17037:2018+A1:2022 is de Nederlandse versie van de Europese norm EN 17037 voor daglicht in gebouwen. De norm geeft beoordelingsmethoden en aanbevelingsniveaus voor ruimten waarin mensen langere tijd verblijven. Anders dan een eenvoudige controle van het glasoppervlak kijkt deze methode naar de daadwerkelijk te verwachten daglichtkwaliteit in de ruimte.
Daglichttoetreding
NEN-EN 17037 bevat methoden voor het beoordelen van de hoeveelheid en verdeling van daglicht in verblijfsruimten. Hoewel de norm niet automatisch wettelijk van toepassing is, biedt de methode een reproduceerbaar kader om de daglichtkwaliteit in bestaande en geplande situaties te beoordelen.
De daglichttoetreding kan worden beoordeeld aan de hand van de daglichtfactor. De daglichtfactor geeft per meetpunt de verhouding weer tussen het daglichtniveau in de ruimte en het gelijktijdige horizontale daglichtniveau buiten onder een gestandaardiseerde volledig bewolkte hemel.
Doordat de berekening onder vaste hemelcondities wordt uitgevoerd, kunnen verschillende ruimten en situaties rechtstreeks met elkaar worden vergeleken. De methode beoordeelt daarbij zowel het minimale daglichtniveau als de ruimtelijke verdeling van het daglicht.
Hoe wordt de daglichtfactor berekend?
Voor de berekening wordt de ruimte in 3D gemodelleerd en berekend in gespecialiseerde daglichtsoftware. In het 3D-model worden de geometrie van de ruimte, raamopeningen, omliggende bebouwing en overige relevante uitgangspunten opgenomen.
Op 0,85 m boven de vloer wordt een horizontaal meetvlak aangebracht. Dit meetvlak wordt volgens de gehanteerde methodiek van NEN-EN 17037 of, indien van toepassing, NPR 4057 verdeeld in een raster met meetpunten op een onderlinge afstand van 0,50 m.
Per meetpunt wordt onder een gestandaardiseerde bewolkte hemel de daglichtfactor berekend. Vervolgens wordt bepaald welk percentage van het beoordeelde oppervlak aan de vereiste daglichtfactor voldoet.
Hiermee wordt niet alleen vastgesteld of een grenswaarde wordt bereikt, maar ook hoe het daglicht over de ruimte is verdeeld.
Advieswaarden NEN-EN 17037
NEN-EN 17037 bevat advieswaarden voor de daglichtkwaliteit van nieuwe gebouwen. Voor de beoordeling aan de hand van de daglichtfactor worden twee niveaus gebruikt.
| Beoordeling | Aandeel beoordeeld oppervlak | Daglichtfactor | Indicatief lichtniveau |
|---|---|---|---|
| Minimumdoelwaarde DTM | Meer dan 95% | Ten minste 0,7% | Circa 100 lux |
| Doelwaarde DT | Meer dan 50% | Ten minste 2,1% | Circa 300 lux |
De minimumdoelwaarde DTM beoordeelt de basiskwaliteit van het daglicht. Vrijwel het gehele onderzochte oppervlak moet een daglichtfactor van ten minste 0,7% behalen, zodat geen grote zones met zeer beperkte daglichttoetreding ontstaan.
De doelwaarde DT beoordeelt de hogere daglichtkwaliteit en de ruimtelijke verdeling daarvan. Meer dan 50% van het onderzochte oppervlak moet een daglichtfactor van ten minste 2,1% behalen.
Beide criteria worden gezamenlijk beoordeeld. Hierdoor ontstaat een beeld van zowel de minimale daglichttoetreding in vrijwel de gehele ruimte als de aanwezigheid van een substantieel gedeelte met een hogere daglichtkwaliteit.
Gemiddelde daglichtfactor
Naast de percentages van het oppervlak die aan DTM en DT voldoen, kan ook de gemiddelde daglichtfactor over het volledige onderzochte oppervlak worden bepaald.
Deze gemiddelde waarde is geen vervanging van de beoordelingscriteria uit NEN-EN 17037, maar geeft aanvullende informatie over de algemene daglichtsituatie. Bij een vergelijking tussen een bestaande en geplande situatie kan hiermee inzichtelijk worden gemaakt hoeveel de daglichttoetreding over de ruimte gemiddeld verandert.
Vergelijking van bestaande en geplande situatie
Bij onderzoek naar veranderingen in de bebouwingssituatie wordt de daglichtberekening uitgevoerd voor zowel de bestaande als de geplande situatie. Per ruimte wordt vastgesteld welk percentage van het onderzochte oppervlak aan de relevante daglichtfactoren voldoet.
Hierdoor wordt niet alleen zichtbaar of een ruimte in beide situaties hetzelfde beoordelingsniveau behoudt, maar ook hoeveel de daglichttoetreding feitelijk verandert.
Een ruimte kan bijvoorbeeld in zowel de bestaande als geplande situatie aan hetzelfde criterium voldoen, terwijl de hoeveelheid daglicht wel afneemt. De gemiddelde daglichtfactor kan daarbij aanvullende informatie geven over de totale verandering van de daglichtsituatie in de ruimte.
Berekening zonder bekende plattegronden
Bij bestaande bebouwing zijn actuele plattegronden en gegevens over de exacte indeling van woningen niet altijd beschikbaar. In dat geval kan het volledige vloeroppervlak tussen de bouwkundige of dragende begrenzingen als één geheel worden beoordeeld.
Wanneer ook de exacte kleuren en materiaaleigenschappen van wanden, vloeren en plafonds niet bekend zijn, worden representatieve forfaitaire reflectiewaarden toegepast.
Door voor de bestaande en geplande situatie dezelfde uitgangspunten te hanteren, ontstaat een onderling vergelijkbaar beeld van de verandering van de daglichttoetreding. De advieswaarden uit NEN-EN 17037 en eventuele Nederlandse referentiewaarden kunnen daarbij als indicatief kader worden gebruikt, maar zijn bij een dergelijk vergelijkend onderzoek niet noodzakelijk maatgevend voor de beoordeling van de verandering.
Juridische status en verhouding tot het Bbl
NEN-EN 17037 is op dit moment niet de voorgeschreven bepalingsmethode voor de wettelijke daglichteisen bij nieuwbouw. Het Besluit bouwwerken leefomgeving stelt eisen aan de equivalente daglichtoppervlakte, die wordt bepaald volgens NEN 2057.
De daglichtfactor volgens NEN-EN 17037 kan daarnaast worden gebruikt als kwaliteitskader voor het beoordelen en vergelijken van de daadwerkelijke daglichttoetreding in binnenruimten.
Nieuwbouw en omgevingsvergunning
ZonlichtExpert kan ook voor nieuwbouw de daglichtfactor berekenen ten behoeve van een aanvraag om omgevingsvergunning. Hiermee wordt voor de relevante verblijfsgebieden en verblijfsruimten inzichtelijk gemaakt welk gedeelte van het vloeroppervlak de gehanteerde daglichtfactor behaalt.
Zolang de daglichtfactor niet als bepalingsmethode in het Bbl is voorgeschreven, kan een berekening volgens NEN-EN 17037 worden gebruikt ter onderbouwing van een gelijkwaardige maatregel. Daarbij moet worden aangetoond dat met de voorgestelde oplossing ten minste hetzelfde resultaat wordt bereikt als met de voorgeschreven bepalingsmethode wordt beoogd. Het bevoegd gezag beoordeelt de gelijkwaardigheid.
Bij bestaande bouw en vergelijkend onderzoek is het van belang onderscheid te maken tussen een formele toets aan wettelijke eisen en het gebruik van NEN-EN 17037 of andere daglichtfactorwaarden als objectief referentiekader.
Nederlandse woningbouwpraktijk
De advieswaarden uit NEN-EN 17037 zijn relatief hoog ten opzichte van de daglichtprestaties waarop Nederlandse woningen traditioneel zijn ontworpen. Daardoor sluiten de advieswaarden niet zonder meer aan bij de gebruikelijke Nederlandse woningbouwpraktijk.
Bij onderzoek naar bestaande woningen is het daarom belangrijk om niet uitsluitend te kijken naar het wel of niet behalen van de advieswaarden. Bij een vergelijking van een bestaande en geplande situatie wordt ook onderzocht hoeveel de daglichttoetreding daadwerkelijk verandert en welk gedeelte van de ruimte door deze verandering wordt beïnvloed.
Nederlandse referentiewaarden daglichtfactor
Voor de Nederlandse woningbouwpraktijk zijn lagere grenswaarden voor de daglichtfactor voorgesteld. Daarbij is uitgegaan van een daglichtfactor van 1,0% voor een verblijfsgebied en 0,8% voor een verblijfsruimte, in beide gevallen over minimaal 50% van het beoordeelde oppervlak. Deze waarden waren onderdeel van een voorgenomen wijziging van het Besluit bouwwerken leefomgeving, maar zijn niet als wettelijke daglichteisen in het Bbl in werking getreden.
| Beoordeling | Aandeel beoordeeld oppervlak | Daglichtfactor |
|---|---|---|
| Verblijfsgebied | Minimaal 50% | Ten minste 1,0% |
| Verblijfsruimte | Minimaal 50% | Ten minste 0,8% |
Afhankelijk van de onderzoeksvraag kunnen deze waarden als aanvullend indicatief referentiekader worden weergegeven. Bij onderzoek naar veranderingen in de bebouwingssituatie staat vooral de objectieve vergelijking van de daglichttoetreding tussen de bestaande en geplande situatie centraal. Bij nieuwbouw kunnen de waarden worden betrokken bij de onderbouwing van de daglichtkwaliteit en, indien van toepassing, een beroep op gelijkwaardigheid.
Daglicht laten berekenen?
ZonlichtExpert berekent de daglichtfactor voor nieuwbouw, onder meer ten behoeve van een omgevingsvergunning, en voor onderzoeken waarbij de bestaande en geplande situatie met elkaar worden vergeleken. De resultaten worden per verblijfsgebied en verblijfsruimte overzichtelijk gerapporteerd.
Veelgestelde vragen
Wat zegt de daglichtfactor over een ruimte?
De daglichtfactor geeft aan hoeveel van het beschikbare diffuse daglicht buiten op een bepaald punt in de ruimte beschikbaar is. Door meerdere meetpunten over het vloeroppervlak te berekenen ontstaat inzicht in zowel de hoeveelheid als de verdeling van het daglicht.
Moet een bestaande woning voldoen aan de advieswaarden uit NEN-EN 17037?
Niet zonder meer. De advieswaarden uit NEN-EN 17037 zijn relatief hoog ten opzichte van de daglichtprestaties waarop Nederlandse woningen traditioneel zijn ontworpen. Bij vergelijkend onderzoek kan daarom ook de feitelijke verandering van de daglichttoetreding tussen de bestaande en geplande situatie van belang zijn.
Kan de daglichtfactor worden gebruikt voor een omgevingsvergunning?
Ja. Voor nieuwbouw kan de daglichtfactor worden berekend als onderdeel van de onderbouwing van een aanvraag om omgevingsvergunning. Omdat het Bbl voor de wettelijke daglichteisen momenteel NEN 2057 voorschrijft, kan toepassing van de daglichtfactor volgens NEN-EN 17037 onderdeel zijn van de onderbouwing van een gelijkwaardige maatregel. Het bevoegd gezag beoordeelt of de gelijkwaardigheid voldoende is aangetoond.
Kan de daglichtfactor afnemen zonder dat de eindbeoordeling verandert?
Ja. Een ruimte kan in de bestaande en geplande situatie aan hetzelfde criterium voldoen, terwijl de hoeveelheid daglicht wel afneemt. Daarom wordt bij een vergelijking ook gekeken naar de feitelijke verschillen tussen beide situaties.
Wat gebeurt er als de plattegrond van een bestaande woning niet bekend is?
Wanneer actuele plattegronden ontbreken, kan het volledige vloeroppervlak tussen de bouwkundige begrenzingen worden doorgerekend. Voor onbekende materiaaleigenschappen worden representatieve reflectiewaarden gebruikt. Door in beide situaties dezelfde uitgangspunten toe te passen blijft een betrouwbare vergelijking van de verandering mogelijk.