Rotterdams Afwegingskader Bezonning

Het afwegingskader in het kort

Waarom heeft Rotterdam een eigen afwegingskader?

Voor de bezonning van bestaande woningen bestaat geen algemene landelijke wettelijke norm. In Rotterdam werd daarom bij bouwplannen regelmatig teruggevallen op de lichte TNO-richtlijn. De gemeente heeft in 2021 een eigen stadsbreed afwegingskader vastgesteld om de beoordeling van bezonning beter aan te laten sluiten op de Rotterdamse verdichtingsopgave.

Het uitgangspunt is dat de afname van bezonning moet kunnen worden afgewogen tegen andere ruimtelijke belangen. Hierdoor leidt het niet voldoen aan een uitsluitend rekenkundige grens niet in iedere situatie automatisch tot de conclusie dat een ontwikkeling onaanvaardbaar is.

Wanneer wordt het afwegingskader toegepast?

Bij bouwinitiatieven grenzend aan openbaar gebied wordt het afwegingskader toegepast wanneer de geplande nieuwbouw hoger is dan 1,5 maal de gemiddelde bouwhoogte van de omliggende bebouwing. Deze gemiddelde hoogte wordt bepaald binnen een straal van eenmaal de bouwhoogte van het initiatief.

Gebouwen die even hoog of hoger zijn dan het nieuwe bouwinitiatief worden bij het bepalen van deze gemiddelde omgevingshoogte niet meegenomen. Voor nieuwe bebouwing op binnenterreinen geldt dat het afwegingskader vanaf een bouwhoogte van 10 meter moet worden toegepast.

Welke woningen worden onderzocht?

Alleen bestaande woningen binnen een afstand van maximaal driemaal de bouwhoogte van het nieuwe gebouw worden in het onderzoek betrokken. De onderzoeksafstand bedraagt maximaal 500 meter.

Het Rotterdamse kader gebruikt een representatieve toets. Alleen de eerste woonlaag van een gebouw wordt onderzocht. Garages, bergingen, gebouwvoorzieningen en andere ruimten waarin niet wordt gewoond, worden niet getoetst. De toets is daarmee niet bedoeld als exacte telling van alle woningen die een afname van bezonning ondervinden.

Meetpunten op de gevel

De bezonning wordt beoordeeld op de gevels met ramen van een woning. Het meetpunt ligt in het midden van de buitengevel op 0,75 meter boven het maaiveld. Wanneer de onderste woonlaag hoger ligt dan het maaiveld, wordt de meethoogte gekoppeld aan deze onderste woonlaag.

De mogelijke bezonningsuren van alle relevante gevels van dezelfde woning worden bij elkaar opgeteld. De beoordeling vindt dus plaats op woningniveau en niet uitsluitend op één afzonderlijke gevel.

Waarom 21 september?

Het Rotterdamse kader sluit aan op de periode van 21 maart tot en met 21 september uit de Hoogbouwvisie 2019. Omdat de zonnehoogte op beide grensdata gelijk is, wordt voor de beoordeling alleen 21 september gebruikt.

De gemeente heeft voor 21 september gekozen omdat deze datum in de zomertijd valt en daarmee minder aanleiding geeft tot onduidelijkheid over de gebruikte kloktijd. De bezonningsduur wordt op deze dag bepaald van zonsopgang tot zonsondergang.

Bezonning van de buitenruimte

Het Rotterdams Afwegingskader bezonning richt zich op de gevolgen voor bestaande woningen. Voor hoogbouw hoger dan 70 meter blijven daarnaast de uitgangspunten uit de Rotterdamse Hoogbouwvisie 2019 voor de bezonning van de buitenruimte van toepassing.

De beoordeling van de bezonning van bestaande woningen en de beoordeling van de buitenruimte zijn daarmee afzonderlijke onderdelen.

Hoe voert ZonlichtExpert de toets uit?

1. We stellen vast of het bouwplan binnen de toepassingscriteria van het Rotterdamse afwegingskader valt.
2. We bepalen welke bestaande woningen binnen de voorgeschreven onderzoeksafstand liggen.
3. We bouwen een maatvast 3D-model van de bestaande en geplande of planologisch maximale situatie.
4. We plaatsen de meetpunten op de eerste woonlaag, in het midden van de relevante buitengevels met ramen.
5. We berekenen op 21 september de mogelijke bezonningsduur van zonsopgang tot zonsondergang.
6. We tellen de bezonning van de relevante gevels per woning bij elkaar op.
7. We vergelijken de bestaande en geplande situatie en bepalen, indien nodig, de procentuele afname.
8. We beoordelen de resultaten volgens stap 1, stap 2 of stap 3 van het afwegingskader.

Stap 1: toets aan 2 uur bezonning

Eerst wordt bepaald hoeveel mogelijke bezonning de relevante woningen in de bestaande situatie op 21 september ontvangen. Heeft een woning in de bestaande situatie minimaal 2 uur zon en blijft na realisatie eveneens minimaal 2 uur zon aanwezig, dan voldoet het bouwplan voor deze woning aan het afwegingskader.

Ontvangt een woning in de bestaande situatie al minder dan 2 uur zon, of daalt de bezonning door het bouwplan tot onder 2 uur, dan wordt de beoordeling voortgezet met stap 2.

Stap 2: procentuele afname

Wanneer een woning na realisatie minder dan 2 uur mogelijke bezonning ontvangt, wordt de procentuele afname ten opzichte van de bestaande situatie bepaald.

Is deze afname minder dan 15%, dan kan het bouwplan volgens stap 2 van het afwegingskader op het aspect bezonning voldoen. Deze beoordeling is met name relevant voor woningen die in de bestaande situatie al minder dan 2 uur of slechts ongeveer 2 uur zon ontvangen.

Stap 3: afname groter dan 15%

Is de afname van de bezonningsduur groter dan 15% ten opzichte van de bestaande situatie, dan volgt een kwalitatieve afweging. De vermindering van de bezonning van bestaande woningen wordt daarbij afgezet tegen de belangen en voordelen van het nieuwbouwplan.

Het afwegingskader onderscheidt hiervoor een proportionele afweging, een verdichtingsafweging en een typologische afweging. Een besluit kan worden gebaseerd op één van deze afwegingen of op een combinatie daarvan.

De drie kwalitatieve afwegingen

Proportionele afweging

Bij de proportionele afweging wordt de positieve bijdrage van het bouwplan afgezet tegen het aantal bestaande toetspunten dat een afname van meer dan 15% ondervindt. Een ontwikkeling waarbij veel nieuwe woningen worden gerealiseerd kan bijvoorbeeld worden afgewogen tegen een beperkt aantal benadeelde bestaande woningen.

Verdichtingsafweging

Bij de verdichtingsafweging wordt rekening gehouden met het belang van nieuwbouw op locaties waar stedelijke verdichting gewenst is. Een hoge bereikbaarheid met het openbaar vervoer, een hoge stedelijke dichtheid en functiemenging kunnen daarbij onderdeel zijn van de afweging.

Typologische afweging

Bij de typologische afweging wordt gekeken naar het karakter van het gebied. Rotterdam onderscheidt onder andere centrumgebieden, stadswijken, tuinsteden, tuindorpen en wijken van na 1970. In centrumgebieden en stadswijken met een hogere dichtheid kan een coulantere afweging worden gemaakt dan in bijvoorbeeld tuindorpen of wijken met een ruimere stedenbouwkundige opzet.

Welke situatie moet worden doorgerekend?

Bij een bestemmingsplan of omgevingsplan moet in beginsel de volledige voorgestelde bouwenvelop worden onderzocht, inclusief de planologische ruimte voor balkons.

Wanneer aanvullende regels de mogelijke bebouwing binnen deze envelop beperken, bijvoorbeeld door een maximale dichtheid of een maximaal bebouwingspercentage, hoeft niet iedere theoretische invulling afzonderlijk te worden doorgerekend. In dat geval wordt de invulling onderzocht die de grootste vermindering van de bezonning veroorzaakt.

Wanneer wordt opnieuw getoetst?

Wanneer de bezonning al bij het bestemmingsplan of omgevingsplan is afgewogen en een later bouwplan binnen deze planologische mogelijkheden past, hoeft de bezonningsafweging in beginsel niet opnieuw bij de aanvraag om omgevingsvergunning te worden uitgevoerd.

Wanneer een bouwplan niet binnen het geldende bestemmingsplan of omgevingsplan past en een nieuw planologisch kader nodig is, wordt het Rotterdams Afwegingskader bezonning opnieuw betrokken bij de ruimtelijke beoordeling.

Cumulatieve schaduw

Het afwegingskader houdt rekening met cumulatieve vermindering van de bezonning door meerdere ontwikkelingen. Wanneer door opeenvolgende bouwplannen de grens van 2 uur wordt doorbroken, kan een beoordeling volgens stap 3 nodig worden.

Ook de procentuele grens van 15% speelt hierbij een rol. Wanneer een woning door eerdere ontwikkelingen al minder bezonning ontvangt, kan een volgende afname sneller leiden tot een nadere afweging.

Balkons

Balkons moeten binnen het Rotterdamse afwegingskader altijd worden meegenomen. Dit geldt zowel voor aanwezige balkons als voor de planologische mogelijkheid om balkons te realiseren. Balkons kunnen immers invloed hebben op de bezonning van onderliggende of omliggende woningen.