Voor de beoordeling van bezonning in tuinen en andere particuliere buitenruimten bestaat geen nationale of internationale norm. De Britse BRE-richtlijn biedt een veelgebruikte methodiek om de kwaliteit van de bezonning en de invloed van nieuwe bebouwing op een buitenruimte inzichtelijk te maken.
Als uitgangspunt geldt dat op 21 maart minimaal 50% van de relevante buitenruimte ten minste 2 uur directe zon ontvangt. Bij een bouwplan wordt daarnaast onderzocht hoe de bezonning verandert ten opzichte van de bestaande situatie.
De BRE-richtlijn in het kort
| Beoordelingsdatum | 21 maart |
| Benodigde zonduur | Ten minste 2 uur directe zon |
| Benodigd oppervlak | Minimaal 50% van de relevante buitenruimte |
| Rasterafstand | Maximaal 0,30 m |
| Minimale zonnestand | Zon bij 10° of lager telt niet mee |
| Beoordeling bouwplan | Vergelijking van de bestaande en geplande situatie |
| Status | Methodische richtlijn, geen nationale of internationale norm |
Geen formele norm voor tuinbezonning
Voor de beoordeling van bezonning in tuinen en andere particuliere buitenruimten bestaat geen nationale of internationale norm. Organisaties als ISO, CIE, NEN en CEN hanteren geen minimale eisen voor directe zoninstraling op buitenruimten. Ook in Europese regelgeving is hiervoor geen normatief kader opgenomen.
De kwaliteit van bezonning in buitenruimten wordt daarom in de praktijk beoordeeld aan de hand van projectspecifieke simulaties, aangevuld met toetsingscriteria die logisch, reproduceerbaar en consistent toepasbaar zijn.
Wat is de BRE-richtlijn?
Een veelgebruikt internationaal referentiedocument is de BRE-richtlijn Site layout planning for daylight and sunlight: a guide to good practice, BR 209, editie 2022.
De publicatie is geen norm, maar een methodische leidraad voor het beoordelen van zon- en schaduwwerking in stedelijke gebieden. Omdat voor bezonning van buitenruimten geen formele norm bestaat, wordt de BRE-methodiek gebruikt als onderbouwd en transparant toetsingskader.
De richtlijn adviseert om de bezonning van een buitenruimte te beoordelen aan de hand van de hoeveelheid directe zon op 21 maart. Daarbij wordt inzichtelijk gemaakt welk deel van de buitenruimte gedurende deze dag minimaal 2 uur directe zon kan ontvangen.
Bij nieuwe bebouwing kan daarnaast worden onderzocht hoe de bezonning ten opzichte van de bestaande situatie verandert en welk deel van de buitenruimte voldoende bezonning behoudt.
De 2-uursregel op 21 maart
Voor een goede bezonning wordt geadviseerd dat minimaal 50% van de relevante buitenruimte op 21 maart ten minste 2 uur directe zon ontvangt.
De twee uur hoeven niet voor alle delen van de tuin op hetzelfde moment op te treden. Voor ieder rekenpunt wordt gedurende de volledige dag bepaald hoeveel directe zon wordt ontvangen. Vervolgens wordt vastgesteld welk percentage van de buitenruimte minimaal 2 uur zon behaalt.
Zonlicht bij een zonnestand van 10° of lager wordt daarbij niet meegerekend.
De beoordeling richt zich niet op een gemiddelde zonduur over de volledige tuin, maar op de verdeling van de bezonning over de buitenruimte en de bruikbaarheid van het functionele gedeelte daarvan.
Geen automatische juridische grens
De BRE-richtlijn is geen algemeen bindende Nederlandse norm. De berekening geeft een objectieve en reproduceerbare indicatie van de kwaliteit van de bezonning en van de verandering als gevolg van een bouwplan.
De uitkomsten kunnen worden gebruikt bij de beoordeling van de gevolgen van een ruimtelijke ontwikkeling. Gemeentelijk beleid, de specifieke situatie en overige belangen kunnen daarnaast onderdeel zijn van de uiteindelijke beoordeling.
Beoordeling van een bouwplan
Bij een bouwplan wordt de bestaande situatie vergeleken met de situatie na realisatie. Hiermee wordt zichtbaar welk deel van de buitenruimte minimaal 2 uur directe zon ontvangt en in welke mate dit oppervlak door de nieuwe bebouwing verandert.
Naast de absolute beoordeling van de bezonning wordt de mate van afname bepaald. De omvang van deze afname wordt aangeduid conform de daarvoor gehanteerde classificatie.
Hoe wordt de bezonning berekend?
De beoordeling wordt uitgevoerd met specialistische simulatiesoftware. De buitenruimte wordt daarbij verdeeld in een fijnmazig raster van rekenpunten.
- De begrenzing van de relevante tuin of buitenruimte wordt vastgesteld.
- De bestaande bebouwing, terreinhoogten en het bouwplan worden in een 3D-model opgenomen.
- Over de buitenruimte wordt een raster met rekenpunten gelegd met een onderlinge afstand van maximaal 0,30 m.
- Per rekenpunt wordt bepaald hoeveel directe zon op 21 maart wordt ontvangen.
- Zonlicht bij een zonnestand van 10° of lager wordt niet meegerekend.
- Per rekenpunt wordt vastgesteld of minimaal 2 uur directe zon wordt ontvangen.
- Het percentage rekenpunten dat aan het criterium voldoet vormt de basis van de beoordeling.
- Bij een bouwplan worden de bestaande en geplande situatie met elkaar vergeleken.
Wanneer geen gedetailleerde berekening kan worden uitgevoerd, wordt aanbevolen om te beoordelen of het midden van de tuin of buitenruimte op 21 maart minimaal 2 uur zonlicht ontvangt. Een gedetailleerde rasterberekening geeft echter aanzienlijk meer inzicht in de verdeling van zon en schaduw.
Welke delen van een buitenruimte tellen mee?
De afbakening van het onderzochte oppervlak sluit aan bij het normale en functionele gebruik van de buitenruimte.
Bij woningen wordt alleen de hoofdtuin beoordeeld. Dit betreft doorgaans de achtertuin.
Opritten, parkeerplaatsen en andere verharde zones die voor voertuigen zijn bedoeld, worden eveneens niet tot het relevante oppervlak gerekend.
Bij woonblokken wordt iedere individuele tuin afzonderlijk beoordeeld. Bij andere typen buitenruimten wordt vooraf vastgesteld welk gedeelte functioneel als verblijfsruimte wordt gebruikt.
Bomen, begroeiing en erfafscheidingen
Bomen en struiken worden doorgaans niet gemodelleerd vanwege hun moeilijk voorspelbare vorm en omdat de gefilterde schaduw onder loofbomen minder beperkend wordt geacht dan de schaduw van gebouwen.
Dichte zones van groenblijvende begroeiing die specifiek worden toegepast als windscherm of privacybuffer worden wel in de schaduwberekening meegenomen.
Schuttingen, muren en andere dichte erfafscheidingen hoger dan 1,50 m worden in de berekening meegenomen. Lage schuttingen, open hekwerken, traliewerk en andere lichtdoorlatende elementen hoeven niet te worden gemodelleerd.
Buitenruimten met gebruik op specifieke tijden
Voor buitenruimten die op specifieke tijden worden gebruikt, zoals terrassen, speelplaatsen of buitenpodia, kan het zinvol zijn om aanvullend schaduwbeelden te maken voor de relevante tijdstippen.
Hiermee wordt inzichtelijk gemaakt welk gedeelte van de buitenruimte tijdens de belangrijkste gebruiksmomenten in zon of schaduw ligt.
Beoordelingscriteria
Het percentage rasterpunten dat op 21 maart minimaal 2 uur directe zon ontvangt vormt de basis van de beoordeling.
- Voldoende bezonning: minimaal 50% van de relevante buitenruimte ontvangt op 21 maart ten minste 2 uur directe zon.
- Onvoldoende bezonning: minder dan 50% van de relevante buitenruimte ontvangt op 21 maart minimaal 2 uur directe zon.
De bezonning van een tuin laten onderzoeken?
ZonlichtExpert berekent per rekenpunt de zonduur en brengt in beeld welk deel van de tuin of andere buitenruimte minimaal 2 uur directe zon ontvangt. Bij een bouwplan vergelijken we de bestaande en geplande situatie en maken we de verandering van de bezonning inzichtelijk.
Veelgestelde vragen
Geldt de BRE-richtlijn ook voor balkons?
De oppervlaktemethode is primair bedoeld voor tuinen en andere open buitenruimten. Een balkon kan aanvullend worden onderzocht, maar vraagt door de beperkte diepte, eventuele overstekken en het specifieke gebruik om een afzonderlijke beoordeling.
Moet dezelfde helft van de tuin 2 uur zon krijgen?
Nee. Per rekenpunt wordt bepaald of gedurende de dag in totaal minimaal 2 uur directe zon wordt ontvangen. Vervolgens wordt berekend welk percentage van de relevante buitenruimte aan dit criterium voldoet.
Is de BRE-richtlijn hetzelfde als de TNO-systematiek?
Nee. De TNO-systematiek richt zich op de bezonning van woningen, ramen en gevels. De BRE-methodiek beoordeelt welk aandeel van een buitenruimte minimaal een bepaalde zonduur behaalt. Beide methoden kunnen binnen hetzelfde project naast elkaar worden toegepast.
Worden bomen meegenomen in de berekening?
Bomen en struiken worden doorgaans niet gemodelleerd vanwege hun moeilijk voorspelbare vorm en de gefilterde schaduw van bomen.