Een bezonningsstudie brengt nauwkeurig in beeld hoeveel direct zonlicht woningen, ramen, tuinen, terrassen en andere buitenruimten ontvangen en welke gevolgen een bouwplan heeft voor de bezonning. ZonlichtExpert vergelijkt hiervoor de bestaande en geplande situatie in een nauwkeurig 3D-model en berekent de mogelijke zonuren. Indien relevant toetsen wij de resultaten aan de TNO-norm, de Haagse norm of een ander gemeentelijk beoordelingskader. Een bezonningsstudie kan daarnaast worden gebruikt bij een vergunningaanvraag, BOPA, ETFAL-beoordeling, bezwaar of juridisch geschil.
Wat is een bezonningsstudie?
Een bezonningsstudie, ook wel bezonningsonderzoek of schaduwstudie genoemd, onderzoekt hoeveel direct zonlicht een woning, raam, gevel, tuin, terras of andere locatie kan ontvangen. Daarbij wordt meestal een vergelijking gemaakt tussen de bestaande situatie en een toekomstige situatie met bijvoorbeeld nieuwbouw, een aanbouw, dakopbouw of ander bouwwerk.
Met behulp van een nauwkeurig 3D-model wordt berekend waar en wanneer schaduw ontstaat en hoeveel mogelijke zonuren beschikbaar blijven. Hierdoor wordt niet alleen zichtbaar dát de bezonning verandert, maar ook op welke momenten van het jaar en in welke mate.
Een professionele bezonningsstudie bestaat daarom uit meer dan een aantal afbeeldingen met schaduw. De resultaten worden cijfermatig bepaald, beoordeeld en indien nodig getoetst aan relevante normen of gemeentelijk beleid.
Wanneer is een bezonningsstudie nodig?
Een bezonningsstudie kan nodig of wenselijk zijn wanneer een bouwplan invloed kan hebben op de bezonning van omliggende woningen, tuinen of andere verblijfsgebieden. Dit speelt bijvoorbeeld bij:
- nieuwbouw van woningen, appartementen of andere gebouwen;
- een aanbouw, uitbouw of dakopbouw;
- herontwikkeling of verdichting van een bestaande locatie;
- een omgevingsvergunning of andere ruimtelijke procedure;
- een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) waarbij bezonning relevant is voor de ETFAL-beoordeling;
- een bezwaar of zienswijze tegen een bouwplan;
- onderzoek naar mogelijke onrechtmatige hinder;
- een geschil tussen buren over verlies van zonlicht;
- beoordeling van de bezonning van tuinen, terrassen, speelplaatsen of openbare ruimte.
Ook wanneer een gemeente geen specifieke bezonningsnorm voorschrijft, kan een bezonningsstudie inzicht geven in de feitelijke gevolgen van een bouwplan. Bezonning en schaduw zijn aspecten van de fysieke leefomgeving en kunnen daarom onderdeel zijn van de ruimtelijke afweging.
Hoe voeren wij een bezonningsstudie uit?
Iedere bezonningsstudie begint met een zo nauwkeurig mogelijk 3D-model van de bestaande en geplande situatie. Daarbij gebruiken wij beschikbare bouwtekeningen, geografische gegevens, hoogtegegevens, foto’s en andere projectinformatie.
Vervolgens plaatsen wij representatieve meetpunten op de locaties waar de bezonning moet worden beoordeeld. Dit kunnen bijvoorbeeld ramen, gevels, tuinen, terrassen of andere relevante verblijfsgebieden zijn.
Onze software berekent vervolgens gedurende het jaar op welke momenten direct zonlicht het betreffende meetpunt bereikt. De bestaande en geplande situatie worden afzonderlijk doorgerekend, zodat het verschil in mogelijke zonuren nauwkeurig kan worden vastgesteld.
De berekeningen worden gecombineerd met onze interactieve Schaduwsimulator. Daarmee kan de situatie ook visueel vanuit verschillende standpunten, datums en tijdstippen worden bekeken.
Bestaande en geplande situatie vergelijken
Bij een bezonningsstudie worden de bestaande en geplande situatie binnen hetzelfde 3D-model onderzocht. Hierdoor kan nauwkeurig worden bepaald welke aanvullende schaduw door een bouwplan ontstaat en hoeveel zonlicht daardoor verloren gaat.
De resultaten worden niet alleen visueel beoordeeld. Voor ieder relevant meetpunt kan het aantal mogelijke zonuren worden berekend. Hierdoor wordt bijvoorbeeld inzichtelijk hoeveel zonlicht een raam, woning of tuin in de geplande situatie verliest ten opzichte van de bestaande situatie.
Voorbeeld van een bezonningsstudie
Een veelvoorkomend praktijkvoorbeeld is nieuwbouw naast bestaande woningen. Eerst wordt de bestaande situatie doorgerekend om vast te stellen hoeveel mogelijke zonuren de omliggende woningen ontvangen. Vervolgens wordt hetzelfde onderzoek uitgevoerd met het bouwplan in het 3D-model. Het verschil tussen beide situaties maakt direct zichtbaar waar de bezonning afneemt en hoeveel zonuren verloren gaan.
De resultaten kunnen per woning of meetpunt worden weergegeven in grafieken en tabellen en vervolgens worden getoetst aan de relevante bezonningsnorm. In de interactieve Schaduwsimulator kan daarnaast worden bekeken op welke momenten de nieuwe schaduw ontstaat en welk onderdeel van het bouwplan deze veroorzaakt.
Welke normen gelden voor een bezonningsstudie?
Voor bezonning bestaat in Nederland geen landelijke wettelijke norm die voor iedere woning of ieder bouwplan verplicht moet worden toegepast. Gemeenten hebben de vrijheid om bezonning binnen het omgevingsplan en de ruimtelijke beoordeling zelf nader in te vullen. In de praktijk worden daarvoor verschillende beoordelingsmethoden en gemeentelijke normen gebruikt.
TNO-norm
De TNO-norm is een veelgebruikt beoordelingskader voor de bezonning van woningen. Binnen deze methode wordt onderscheid gemaakt tussen een lichte en een strenge TNO-norm. De lichte TNO-norm gaat uit van ten minste twee mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari tot en met 21 oktober. De strenge TNO-norm gaat uit van ten minste drie mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 21 januari tot en met 22 november.
Bij de oorspronkelijke TNO-methodiek wordt gemeten in het midden van de vensterbank aan de binnenzijde van een raam van een verblijfsruimte. De lichte TNO-norm wordt in de praktijk het meest gebruikt als minimale richtlijn. ZonlichtExpert kan zowel de bestaande als de geplande situatie doorrekenen en het verschil in mogelijke zonuren inzichtelijk maken.
Haagse norm
De gemeente Den Haag hanteert een eigen bezonningsnorm die is gebaseerd op de TNO-methodiek, maar daarvan op belangrijke onderdelen afwijkt. Uitgangspunt is dat bestaande woningen in de periode van 19 februari tot en met 21 oktober ten minste twee mogelijke bezonningsuren per dag kunnen ontvangen. De bepalende datum voor de beoordeling is 19 februari.
Anders dan bij de TNO-norm is bij de Haagse norm de gevel maatgevend en niet de positie van een afzonderlijk raam. Het meetpunt ligt in het midden van de gevel op een hoogte van 0,75 meter. Wanneer een bestaande woning op de bepalende dag al minder dan twee mogelijke zonuren ontvangt, mag de bezonning door een nieuwe ontwikkeling in beginsel niet verder afnemen.
Gemeentelijke bezonningsnormen
Ook andere gemeenten kunnen eigen regels, richtlijnen of afwegingskaders voor bezonning hanteren. Deze zijn soms gebaseerd op de TNO-norm, maar kunnen daarvan afwijken. Denk bijvoorbeeld aan andere beoordelingsdatums, een ander minimaal aantal zonuren, een maximaal toegestane afname van de bezonning of een afwijkende positie van het meetpunt.
Een voorbeeld hiervan is het Rotterdams Afwegingskader voor bezonning. Daarom controleren wij bij ieder project welk gemeentelijk beleid voor de betreffende locatie geldt en stemmen wij de berekeningen en rapportage daarop af.
Maatwerk in bezonningsstudies
Geen enkel bouwplan en geen enkele omgeving is hetzelfde. Daarom werken wij niet met één standaardopzet voor iedere bezonningsstudie. De onderzoeksmethode, meetpunten en toetsingscriteria worden afgestemd op de locatie, het bouwplan en het doel van het onderzoek.
Een kleine aanbouw naast één woning vraagt bijvoorbeeld om een andere aanpak dan een groot appartementencomplex waarbij tientallen omliggende woningen worden onderzocht. Ook bij een bezwaarprocedure of onderzoek naar mogelijke hinder kan een andere detaillering nodig zijn dan bij een eerste beoordeling van een ontwerp.
Dankzij onze ervaring met bezonningsstudies kunnen wij bepalen welke meetpunten representatief zijn en welke berekeningen nodig zijn om tot een duidelijke en technisch onderbouwde conclusie te komen.
Wat ontvangt u bij een bezonningsstudie?
Afhankelijk van de onderzoeksvraag kan een bezonningsstudie onder meer bestaan uit:
- een nauwkeurig 3D-model van de bestaande en geplande situatie;
- een overzicht van de onderzochte woningen, ramen of andere meetpunten;
- berekeningen van de mogelijke zonuren;
- een vergelijking tussen de bestaande en geplande situatie;
- grafieken en tabellen met de onderzoeksresultaten;
- visualisaties van de schaduwval;
- een toetsing aan de relevante bezonningsnorm of het gemeentelijke beleid;
- een deskundige beoordeling van de resultaten;
- een duidelijke conclusie per onderzochte locatie;
- indien van toepassing toegang tot de interactieve Schaduwsimulator.
Hierdoor zijn de resultaten niet alleen technisch controleerbaar, maar ook begrijpelijk voor opdrachtgevers, gemeenten, omwonenden, juristen en andere betrokken partijen.
Bezonningsstudie bij BOPA en ETFAL
Bij een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA) moet het bevoegd gezag beoordelen of de ontwikkeling past binnen een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). Wanneer een bouwplan gevolgen kan hebben voor de bezonning van omliggende woningen, tuinen of andere gevoelige locaties, kan een bezonningsstudie nodig zijn om deze gevolgen objectief inzichtelijk te maken.
Een bezonningsonderzoek kan in dat geval onderdeel vormen van de ruimtelijke onderbouwing van de BOPA. De bestaande en geplande situatie worden met elkaar vergeleken, waarna kan worden beoordeeld of de afname van zonlicht binnen aanvaardbare grenzen blijft en hoe deze zich verhoudt tot eventueel gemeentelijk bezonningsbeleid.
Bezonningsstudie voor vergunning, bezwaar of geschil
Onze bezonningsstudies worden regelmatig gebruikt bij vergunningsaanvragen, ruimtelijke procedures, bezwaar- en zienswijzetrajecten en juridische geschillen. Daarbij is het belangrijk dat niet alleen de schaduwval wordt weergegeven, maar ook duidelijk wordt gemaakt hoe groot het daadwerkelijke verlies aan bezonning is.
Bij een onderzoek naar mogelijke onrechtmatige hinder kan de vermindering van zonlicht bovendien worden beoordeeld in samenhang met andere effecten van een bouwplan, zoals verlies van daglicht of uitzicht.
ZonlichtExpert levert onderzoeken voor particulieren, architecten, projectontwikkelaars, gemeenten, advocaten, verzekeraars en andere professionele partijen. Indien nodig kunnen wij ook een bestaande bezonningsstudie controleren of een contra-expertise uitvoeren.
Interactieve bezonningsstudie
Een belangrijk onderdeel van onze werkwijze is de zelfontwikkelde Schaduwsimulator. In plaats van alleen een aantal statische afbeeldingen kan binnen het 3D-model vrij door de situatie worden bewogen. De datum, het tijdstip en het camerastandpunt kunnen worden aangepast, waarna de zonnestand en de bijbehorende schaduw direct opnieuw worden weergegeven.
Hierdoor kunnen opdrachtgevers en andere betrokken partijen de resultaten zelf bekijken en bijvoorbeeld volgen hoe de schaduw gedurende een dag over een tuin, gevel of woning beweegt. De interactieve simulatie vormt daarmee een waardevolle aanvulling op de berekeningen en de rapportage.
Gratis bezonningsstudie of quickscan proberen?
Wilt u eerst zelf ervaren hoe een interactieve bezonningsstudie werkt? Via Schaduwsimulator.nl kunt u gratis door een 3D-model bewegen, de datum en het tijdstip aanpassen en zelf objecten toevoegen. Ook kunt u meetpunten plaatsen en de bezonning toetsen aan onder andere de TNO-norm en de Haagse norm.
De gratis bezonningsstudie is bedoeld als quickscan en geeft een goede indruk van de mogelijkheden van de Schaduwsimulator. De automatisch beschikbare 3D-gegevens zijn echter niet nauwkeurig genoeg voor een formeel bezonningsonderzoek en worden niet door ZonlichtExpert gecontroleerd of geverifieerd.
Voor een professionele bezonningsstudie van een specifiek bouwplan maken wij daarom een projectgebonden en gecontroleerd 3D-model. Vervolgens berekenen wij de mogelijke zonuren en toetsen wij de resultaten indien nodig aan de TNO-norm, de Haagse norm of het toepasselijke gemeentelijke beleid.
Meer informatie over de door ons ontwikkelde software vindt u op de pagina Schaduwsimulator.
Waarom ZonlichtExpert?
ZonlichtExpert is onderdeel van Veldman Architecten B.V. en combineert bouwkundige en architectonische kennis met gespecialiseerde software voor onderzoek naar zonlicht, schaduw en daglicht. Wij voeren al meer dan 15 jaar bezonningsstudies uit en hebben hiervoor onze eigen interactieve Schaduwsimulator ontwikkeld.
Doordat wij zowel het 3D-model, de berekeningen als de beoordeling zelf uitvoeren, kunnen wij de volledige onderzoeksketen controleren. Dat maakt het mogelijk om maatwerk te leveren en de resultaten helder toe te lichten.
Een bezonningsstudie geeft duidelijkheid over de gevolgen van een bouwplan voor zon en schaduw.
Veelgestelde vragen over een bezonningsstudie
Wat is het verschil tussen een bezonningsstudie en een schaduwstudie?
De termen bezonningsstudie, bezonningsonderzoek en schaduwstudie worden vaak door elkaar gebruikt. Bij een volledige bezonningsstudie wordt echter niet alleen zichtbaar gemaakt waar schaduw valt, maar wordt ook berekend hoeveel direct zonlicht een relevante locatie ontvangt en hoe dit verandert door een bouwplan.
Wat is het verschil tussen bezonning en daglicht?
Bij bezonning wordt gekeken naar direct zonlicht op bijvoorbeeld een raam, gevel, tuin of terras. Bij daglicht gaat het om de hoeveelheid natuurlijk licht die daadwerkelijk een binnenruimte bereikt. Een bezonningsstudie en een daglichtonderzoek beantwoorden daardoor verschillende vragen en worden volgens verschillende methoden uitgevoerd.
Is een bezonningsstudie verplicht?
Een bezonningsstudie is niet voor ieder bouwplan verplicht. Een gemeente kan wel een bezonningsonderzoek verlangen wanneer een plan mogelijk relevante gevolgen heeft voor de bezonning van omliggende woningen, tuinen of andere buitenruimten. Dit kan bijvoorbeeld aan de orde zijn bij een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA), waarbij de gevolgen voor bezonning kunnen worden betrokken bij de beoordeling van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (ETFAL). Ook kan een bezonningsstudie worden gebruikt ter onderbouwing van een vergunningaanvraag, bezwaar, zienswijze of juridisch geschil.
Hoeveel zonuren moet een woning hebben?
Dat hangt af van het beoordelingskader dat voor het project wordt gebruikt. De lichte TNO-norm gaat uit van ten minste twee mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 19 februari tot en met 21 oktober. De strenge TNO-norm gaat uit van ten minste drie mogelijke bezonningsuren per dag in de periode van 21 januari tot en met 22 november. Gemeenten kunnen daarnaast eigen bezonningsnormen of afwijkende beoordelingscriteria hanteren.
Kan ook de bezonning van een tuin worden onderzocht?
Ja. Naast ramen en gevels kunnen ook tuinen, terrassen, balkons, speelplaatsen en andere buitenruimten worden onderzocht. Daarbij kunnen afzonderlijke meetpunten of een volledig meetraster worden gebruikt om de bezonning van een groter oppervlak inzichtelijk te maken.
Kan een bezonningsstudie worden gebruikt bij bezwaar tegen een bouwplan?
Ja. Een bezonningsstudie kan objectief inzicht geven in het verlies aan zonlicht dat door een bouwplan ontstaat. De resultaten kunnen daardoor worden gebruikt bij een bezwaar, zienswijze, participatietraject of juridische beoordeling.
Hoe nauwkeurig is een bezonningsstudie?
De nauwkeurigheid wordt in belangrijke mate bepaald door de kwaliteit van het 3D-model en de gebruikte brongegevens. Voor onze professionele bezonningsstudies combineren wij verschillende beschikbare bronnen en projectgegevens om de bestaande en geplande situatie zo nauwkeurig mogelijk te modelleren. Dit onderscheidt een professionele bezonningsstudie van een globale online quickscan.
Welke gegevens zijn nodig voor een bezonningsstudie?
Voor een geplande situatie ontvangen wij bij voorkeur tekeningen waarop de afmetingen, hoogtes en positie van het bouwplan duidelijk zijn aangegeven. Afhankelijk van het project kunnen daarnaast situatietekeningen, gevelaanzichten, doorsneden, foto’s of andere projectgegevens nodig zijn.
Wat kost een bezonningsstudie?
De kosten van een bezonningsstudie zijn afhankelijk van de omvang en complexiteit van het onderzoek. Een kleinschalige studie met enkele meetpunten vraagt aanzienlijk minder uitwerking dan een onderzoek naar tientallen omliggende woningen of een project waarbij meerdere normen en varianten moeten worden doorgerekend. Ook de kwaliteit van de beschikbare tekeningen en de gewenste rapportage spelen een rol. Daarom maken wij vooraf een passende offerte voor het volledige onderzoek.
Een bezonningsstudie laten maken
Wilt u weten welke gevolgen een bestaand of gepland bouwwerk heeft voor de bezonning van woningen, ramen, tuinen of andere buitenruimten? Of heeft u een onafhankelijk bezonningsonderzoek nodig voor een vergunning, BOPA, bezwaar of juridisch geschil? Vraag dan een vrijblijvende offerte aan. Wij bekijken welke onderzoeksmethode en toetsingscriteria het beste bij uw situatie passen.