Bij onze onderzoeken kunnen verschillende normen, richtlijnen en gemeentelijke beoordelingskaders een rol spelen. Welke methode passend is, hangt af van het onderwerp, de locatie en het doel van het onderzoek.
De verschillende beoordelingskaders maken het mogelijk om effecten van zonlicht, schaduw en reflectie op een objectieve en reproduceerbare manier te beoordelen.
Bezonning van woningen
Voor woningen bestaat geen algemene landelijke wettelijke bezonningsnorm. In de praktijk worden vooral de TNO-norm en gemeentelijke beoordelingskaders gebruikt.
TNO-norm
De lichte TNO-norm gaat uit van minimaal 2 mogelijke zonuren per dag in de periode van 19 februari tot en met 21 oktober. De strenge TNO-norm gaat uit van minimaal 3 uur in de periode van 21 januari tot en met 22 november. De methode geeft een duidelijke en objectieve maat voor de bezonningskwaliteit van woningen.
Haagse bezonningsnorm
Den Haag hanteert minimaal 2 uur zon op 19 februari en 21 oktober, gemeten op 75 cm hoogte in het midden van de gevel. De methode sluit aan op de lichte TNO-norm, maar is aangepast aan de stedelijke situatie en maakt een eenduidige beoordeling van bouwplannen mogelijk.
Rotterdams Afwegingskader Bezonning
Rotterdam gebruikt op 21 september eveneens 2 uur zon als eerste uitgangspunt. Bij minder dan 2 uur wordt vervolgens gekeken naar de afname ten opzichte van de bestaande situatie, waarbij 15% een belangrijke grens vormt. Hierdoor kan ook het effect van een bouwplan binnen een dicht stedelijk gebied worden afgewogen.
Bezonning van tuinen en buitenruimten
Voor tuinen en andere buitenruimten kan de Britse BRE-richtlijn worden toegepast. Hierbij wordt beoordeeld welk deel van het oppervlak voldoende zon ontvangt.
Als uitgangspunt geldt dat op 21 maart minimaal 50% van de tuin of buitenruimte ten minste 2 uur zon moet kunnen ontvangen.
Bij een bestaande situatie wordt ook gekeken naar de afname. Wordt het oppervlak met minimaal 2 uur zon kleiner dan 0,8 maal het oorspronkelijke oppervlak, dan is volgens de BRE-methodiek sprake van een relevante verandering.
De methode is geschikt voor tuinen en buitenruimten omdat niet één afzonderlijk meetpunt, maar de bezonning van het volledige beoordelingsoppervlak wordt onderzocht.
Daglicht, uitzicht en zonlicht volgens NEN-EN 17037
NEN-EN 17037 – Daglicht in gebouwen beoordeelt de kwaliteit van natuurlijk licht aan de hand van daglichtvoorziening, uitzicht, blootstelling aan zonlicht en bescherming tegen verblinding.
Bij onze daglichtfactorberekeningen wordt onder andere beoordeeld of minimaal 95% van het beoordelingsoppervlak een daglichtfactor van 0,7% behaalt en minimaal 50% een daglichtfactor van 2,1% behaalt. Bij uitzicht worden onder meer de zichthoek, zichtafstand en zichtbare lagen beoordeeld.
De norm is bruikbaar omdat niet alleen de hoeveelheid daglicht, maar ook de verdeling van het daglicht en de kwaliteit van het uitzicht op een objectieve manier kunnen worden beoordeeld.
Verblinding volgens NEN-EN 17037 moet worden onderscheiden van spiegelende reflecties van bijvoorbeeld zonnepanelen of glazen gevels. Hiervoor worden andere beoordelingsmethoden gebruikt.
Reflectie en verblinding
Voor reflecties van zonnepanelen, glas en andere oppervlakken bestaan in Nederland geen specifieke landelijke wettelijke grenswaarden. De beoordeling vindt daarom plaats met bestaande beoordelingsmethoden en een projectspecifieke afweging binnen de Omgevingswet.
Woningen en gebouwen
Voor externe reflectiehinder bestaat geen afzonderlijke NEN-norm. NEN-EN 17037 kan wel voor bepaalde aspecten van verblinding als inhoudelijk referentiekader worden gebruikt. Bij woningen wordt onder andere gekeken naar de duur, frequentie, locatie en sterkte van de reflectie en naar de plaats waar deze wordt waargenomen, bijvoorbeeld in een woonkamer, op een werkplek of in een tuin.
Verkeersveiligheid
Voor verkeerssituaties wordt aangesloten bij de door TNO ontwikkelde methode voor zonreflectie en maskerende verblinding. Daarbij wordt beoordeeld of gereflecteerd zonlicht het zicht van een bestuurder daadwerkelijk kan verminderen. Onder andere de sterkte van de reflectie, de kijkrichting, de verblindingshoek en de duur spelen daarbij een rol.
Omdat geen algemene grenswaarde voor alle reflectiesituaties bestaat, blijft de beoordeling altijd projectspecifiek. Daarbij wordt niet alleen vastgesteld óf een reflectie kan optreden, maar ook of deze in de concrete situatie tot relevante hinder of een veiligheidsrisico kan leiden.
Slagschaduw van windturbines
Voor slagschaduw van windturbines gelden wettelijke beoordelingsregels. Slagschaduw ontstaat wanneer de bewegende rotorbladen periodiek de zon afschermen en daardoor een bewegende schaduw op ramen van woningen of andere gevoelige gebouwen veroorzaken.
Voor één of twee windturbines en bepaalde bestaande windparken geldt momenteel een regeling waarbij gemiddeld maximaal 17 dagen per jaar meer dan 20 minuten slagschaduw per dag mag optreden. Wanneer deze grens kan worden overschreden, moet een automatische stilstandvoorziening de slagschaduw beperken.
Voor nieuwe of gewijzigde windparken met drie of meer turbines wordt momenteel een projectspecifiek beschermingsniveau vastgesteld. In de nieuwe landelijke regels is een grens voorzien van maximaal 6 uur slagschaduw per jaar en maximaal 20 minuten per dag.
Door zowel de totale jaarlijkse duur als de duur op afzonderlijke dagen te beoordelen, wordt voorkomen dat omwonenden gedurende langere perioden aan hinderlijke slagschaduw worden blootgesteld. Een slagschaduwberekening maakt inzichtelijk waar en wanneer overschrijding kan optreden en hoeveel stilstand eventueel nodig is.
Wanneer geen vaste norm bestaat
Niet ieder effect kent een vaste grens waarbij automatisch sprake is van ‘voldoet’ of ‘voldoet niet’. Dat geldt bijvoorbeeld bij onrechtmatige hinder, bepaalde vormen van reflectiehinder en ruimtelijke belangenafwegingen.
Ook zonder vaste norm kan de verandering objectief en reproduceerbaar worden berekend. Zo kan worden vastgesteld hoeveel zonuren verloren gaan, hoe de daglichtfactor of het uitzicht verandert, welk deel van een tuin minder zon ontvangt of hoe lang een reflectie zichtbaar is.
De berekende effecten kunnen vervolgens worden betrokken bij bijvoorbeeld een BOPA, een beoordeling van een evenwichtige toedeling van functies aan locaties of een juridisch geschil over mogelijke hinder.
ZonlichtExpert maakt daarbij duidelijk onderscheid tussen de berekende effecten, het toegepaste beoordelingskader en de deskundige interpretatie. Zo blijft inzichtelijk welke gevolgen objectief zijn vastgesteld en welke afweging vervolgens op basis daarvan wordt gemaakt.
